شناخت انواع سردرد اولین قدم برای درمان موثر این عارضه شایع است
سردرد یکی از شایعترین مشکلاتی است که افراد در طول زندگی خود تجربه میکنند. این درد میتواند خفیف و گذرا باشد یا بهصورت شدید، مکرر و ناتوانکننده بروز کند. انواع مختلفی از سردردها وجود دارد و علت، شدت، مدت و محل بروز آنها با یکدیگر متفاوت است. بعضی از سردردها اولیه هستند؛ یعنی خودِ سردرد بیماری اصلی محسوب میشود، و بعضی دیگر ثانویهاند؛ یعنی در اثر یک مشکل زمینهای در بدن ایجاد میشوند. برای آشنایی کلی با این موضوع، مطالعه صفحه سردرد چیست نقطه شروع مناسبی است.
شناخت دقیق انواع سردرد به شما کمک میکند تا بهترین روش درمانی را انتخاب کنید. بیشتر سردردها خطرناک نیستند، اما در بعضی شرایط، سردرد میتواند نشانه یک مشکل جدی و حتی اورژانسی باشد. اگر سردرد با علائم هشداردهنده همراه باشد، باید سریعتر بررسی تخصصی انجام شود. در چنین شرایطی مراجعه به بهترین جراح مغز و اعصاب ضروری است.
اگر همراه با هر یک از انواع سردرد یکی از علائم زیر را دارید، نباید آن را نادیده بگیرید:
بهویژه اگر سردرد بهطور ناگهانی شروع شود و در مدت کوتاهی به اوج برسد، باید احتمال مشکلات مهمی مانند خونریزی مغزی، پارگی عروق یا افزایش شدید فشار داخل جمجمه بررسی شود. در این شرایط، شناخت تفاوت بین [علائم خطرناک سردرد] و سردردهای شایع اهمیت زیادی دارد.
در ادامه، لیستی از انواع سردرد و ویژگیهای هر کدام را بررسی میکنیم.
سردردهای اولیه به سردردهایی گفته میشود که خودِ سردرد، بیماری اصلی است و علت آن یک اختلال دیگر مانند عفونت، تومور یا آلرژی نیست. این نوع سردردها بسیار شایعاند و معمولاً در اثر اختلال در مسیرهای درد، عوامل عصبی-عروقی، استرس، کمخوابی، تغییرات هورمونی یا برخی محرکهای محیطی ایجاد میشوند. سردردهای اولیه ممکن است بهصورت دورهای یا مزمن بروز کنند. اگر میخواهید نمای کلی این تقسیمبندی را ببینید، صفحه [انواع سردرد] و مقاله سردرد چیست را هم ببینید.
سردرد تنشی شایعترین نوع از انواع سردرد است. این سردرد معمولاً بهصورت یک درد مبهم، فشارنده یا حالت بستن نواری دور سر توصیف میشود. درد اغلب در دو طرف سر احساس میشود و ممکن است با گرفتگی عضلات گردن، شانه و پوست سر همراه باشد.
استرس، خستگی، وضعیت بدنی نامناسب، کار طولانیمدت با موبایل یا کامپیوتر، بیخوابی و فشارهای روحی از مهمترین عوامل تحریککننده این نوع سردرد هستند. شدت آن معمولاً خفیف تا متوسط است، اما اگر مکرر شود میتواند کیفیت زندگی فرد را کاهش دهد. برای مطالعه بیشتر، به صفحه [سردرد تنشی] مراجعه کنید.
میگرن یک اختلال عصبی شایع است که معمولاً با درد ضرباندار و شدید در یک طرف سر بروز میکند، اگرچه گاهی هر دو طرف سر را هم درگیر میکند. حمله میگرنی ممکن است بین ۴ تا ۷۲ ساعت طول بکشد و با تهوع، استفراغ، حساسیت به نور (Photophobia) و حساسیت به صدا (Phonophobia) همراه باشد.
در برخی افراد، پیش از شروع درد مرحلهای به نام هاله میگرنی (Aura) رخ میدهد. در این حالت، بیمار ممکن است نورهای چشمکزن، خطوط زیگزاگ، اختلال میدان دید یا احساسات غیرطبیعی را تجربه کند. کمخوابی، گرسنگی، استرس، نوسانات هورمونی، برخی غذاها و کمآبی بدن از محرکهای رایج میگرن هستند. برای جزئیات بیشتر، صفحه [سردرد میگرنی] را ببینید.
سردرد خوشهای یکی از شدیدترین انواع سردرد است و معمولاً به شکل درد بسیار شدید، سوزاننده یا سوراخکننده در اطراف یا پشت یک چشم ایجاد میشود. این سردرد اغلب یکطرفه است و ممکن است با اشکریزش، قرمزی چشم، افتادگی پلک، آبریزش بینی یا گرفتگی بینی در همان سمت همراه باشد.
حملات سردرد خوشهای معمولاً بهصورت دورهای رخ میدهند؛ یعنی ممکن است بیمار برای چند هفته یا چند ماه دچار حملات مکرر شود و سپس برای مدتی بدون علامت بماند. این نوع سردرد در مردان شایعتر است و نیاز به تشخیص و درمان دقیق دارد. برای مطالعه تکمیلی، صفحه [سردرد خوشهای] را ببینید.
همیکرانیا کونتینوا نوعی سردرد مداوم و یکطرفه است که برای مدت طولانی، معمولاً بیش از سه ماه، ادامه پیدا میکند. شدت درد ممکن است در طول روز تغییر کند، اما معمولاً کاملاً از بین نمیرود.
این نوع سردرد میتواند با علائمی مانند اشکریزش، قرمزی چشم، افتادگی پلک یا گرفتگی بینی در همان سمت همراه باشد. یکی از ویژگیهای مهم همیکرانیا کونتینوا پاسخ بسیار خوب آن به داروی ایندومتاسین است.
سردرد تیزیخ یا سردرد ضربهای اولیه، بهصورت دردهای بسیار کوتاه، ناگهانی و خنجری در نواحی مختلف سر بروز میکند. این دردها معمولاً فقط چند ثانیه طول میکشند اما میتوانند بسیار آزاردهنده باشند.
محل درد ممکن است هر بار تغییر کند و در بعضی افراد بهصورت پراکنده و در بعضی دیگر بهصورت خوشهای رخ دهد. این نوع سردرد اگرچه معمولاً خطرناک نیست، اما در صورت تکرار زیاد باید از انواع ثانویه افتراق داده شود.
سردرد آذرخش بهطور ناگهانی شروع میشود و در کمتر از یک دقیقه به شدیدترین حالت خود میرسد. این نوع سردرد همیشه باید جدی گرفته شود، زیرا ممکن است نشانه مشکلات خطرناکی مانند خونریزی زیرعنکبوتیه، پارگی آنوریسم یا سایر اختلالات عروقی مغز باشد.
هر بیمار با این نوع سردرد نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد و نباید آن را با سردردهای معمولی اشتباه گرفت. اگر هدف شما شناخت تفاوت این حالت با میگرن یا سایر انواع سردرد است، صفحه [علائم خطرناک سردرد] را هم ببینید.
سردردهای ثانویه در اثر یک بیماری، اختلال یا عامل زمینهای دیگر ایجاد میشوند. در این موارد، سردرد خودِ بیماری اصلی نیست، بلکه نشانهای از یک مشکل دیگر در بدن است. درمان این نوع سردردها وابسته به شناسایی و رفع علت زمینهای است.
این نوع سردرد معمولاً در اثر التهاب سینوسها، عفونت یا واکنشهای آلرژیک ایجاد میشود. درد بیشتر در ناحیه پیشانی، اطراف چشمها و گونهها احساس میشود و ممکن است با احساس فشار صورت، آبریزش بینی یا گرفتگی بینی همراه باشد.
تغییرات هورمونی، بهویژه نوسانات استروژن، میتواند باعث بروز سردرد شود. این وضعیت در دوران قاعدگی، بارداری، یائسگی یا هنگام مصرف و قطع برخی داروهای هورمونی دیده میشود.
بسیاری از زنان نوعی از میگرن را در حوالی سیکل قاعدگی تجربه میکنند که به آن میگرن قاعدگی گفته میشود.
کافئین میتواند هم در کاهش و هم در ایجاد سردرد نقش داشته باشد. مصرف زیاد کافئین یا قطع ناگهانی آن ممکن است باعث سردرد شود. این حالت بهخصوص در افرادی که به مصرف منظم قهوه، چای یا نوشیدنیهای انرژیزا عادت دارند بیشتر دیده میشود.
این سردرد پس از فعالیت شدید بدنی مانند دویدن، وزنهبرداری، رابطه جنسی یا ورزش سنگین ایجاد میشود. علت آن معمولاً افزایش ناگهانی جریان خون و فشار عروقی درون جمجمه است.
اگر چنین سردردی برای اولین بار رخ دهد یا شدت زیادی داشته باشد، لازم است علل جدیتر توسط پزشک بررسی شوند.
فشار خون بسیار بالا، بهویژه در بحران فشار خون، میتواند با سردرد همراه باشد. این سردرد معمولاً دوطرفه است و ممکن است با تاری دید، تهوع، درد قفسه سینه یا تنگی نفس همراه شود.
بیشتر بخوانید:
۱۸ راهکار برای رهایی از سردرد به صورت طبیعی | درمان خانگی سردرد
وقتی فشار خون به محدودههای بسیار بالا مانند ۱۸۰ روی ۱۲۰ یا بیشتر برسد، این وضعیت یک فوریت پزشکی محسوب میشود.
استفاده مکرر از داروهای مسکن، بهویژه زمانی که فرد چندین بار در هفته برای کنترل سردرد از آنها استفاده میکند، میتواند بهمرور خودش به علت سردرد تبدیل شود. این وضعیت را سردرد بازگشتی یا سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو میگویند.
داروهایی مانند استامینوفن، ایبوپروفن، ناپروکسن و بعضی داروهای ترکیبی اگر بیش از حد مصرف شوند، بهجای کنترل درد، دفعات سردرد را بیشتر میکنند. اگر بیمار بهطور مکرر سردرد دارد، بررسی تفاوت بین [سردرد میگرنی] و [سردرد تنشی] و انواع سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو اهمیت زیادی دارد.
این سردرد پس از ضربه به سر ایجاد میشود و ممکن است روزها، هفتهها یا حتی ماهها ادامه داشته باشد. شدت و الگوی آن در افراد مختلف متفاوت است و گاهی با سرگیجه، اختلال تمرکز و مشکلات خواب همراه میشود.
سردرد نخاعی معمولاً بهدنبال کاهش فشار مایع مغزی نخاعی رخ میدهد؛ برای مثال بعد از پونکسیون کمری، بیحسی نخاعی یا نشت مایع مغزی نخاعی. این سردرد در حالت نشسته یا ایستاده بدتر میشود و با دراز کشیدن بهبود پیدا میکند.
برخی از انواع سردرد مستقیماً با مشکلات ستون فقرات و دیسک گردن در ارتباط هستند. به همین دلیل، بسته به علائم بیمار، مطالعه صفحات [درد گردن]، [دیسک گردن]، [تنگی کانال گردن]، [آرتروز گردن] یا [فتق دیسک گردن] میتواند کمککننده باشد. همچنین اگر نیاز به ارزیابی تخصصی ستون فقرات وجود داشته باشد، مراجعه به بهترین جراح ستون فقرات توصیه میشود.
تشخیص دقیق نوع سردرد، مهمترین قدم برای انتخاب درمان مناسب است. پزشک معمولاً با گرفتن شرح حال کامل، بررسی زمان شروع درد، محل درد، شدت، مدت، علائم همراه و عوامل محرک، مسیر تشخیص را مشخص میکند. در معاینه بالینی نیز وضعیت عصبی بیمار، بینایی، تعادل، سطح هوشیاری و علائم هشدار بررسی میشود.
در صورتی که سردرد ناگهانی، شدید، پیشرونده، همراه با علائم عصبی یا متفاوت از الگوی همیشگی باشد، ممکن است بررسیهای تکمیلی لازم شود؛ از جمله:
پاراگراف تکمیلی:
هدف از این بررسیها، رد کردن علل مهمی مانند خونریزی، تومور، عفونت، افزایش فشار داخل جمجمه یا اختلالات عروقی است. اگر علت سردرد از ناحیه گردن، اعصاب یا ساختارهای ستون فقرات مطرح باشد، صفحات مرتبط با [درد گردن] و [دیسک گردن] نیز میتوانند برای بیمار مفید باشند.
روشهای درمان برای انواع سردرد متفاوت است و بستگی به علت ایجاد آن دارد. در بعضی موارد، اصلاح سبک زندگی و دوری از محرکها کافی است، اما در برخی بیماران نیاز به درمان دارویی حین حمله یا حتی درمان پیشگیرانه طولانیمدت وجود دارد.
درمان سردرد تنشی معمولاً شامل استراحت، کاهش استرس، اصلاح وضعیت نشستن و استفاده از مسکنهای ساده مانند استامینوفن یا داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی است. اگر حملات مکرر باشند، باید عوامل زمینهای مثل اضطراب، تنش عضلانی و بیخوابی هم درمان شوند. برای اطلاعات بیشتر، صفحه [سردرد تنشی] را ببینید.
درمان میگرن میتواند شامل داروهای کنترل حمله مانند تریپتانها، داروهای ضدتهوع و در برخی موارد مسکنها باشد. برای بیمارانی که حملات مکرر دارند، درمان پیشگیرانه با داروهایی مانند پروپرانولول، توپیرامات، آمیتریپتیلین یا داروهای جدیدتر ممکن است لازم باشد. برای مطالعه دقیقتر، صفحات [سردرد میگرنی] را ببینید.
درمان سردرد خوشهای معمولاً شامل اکسیژندرمانی و داروهایی مانند سوماتریپتان است. بعضی بیماران نیز برای کاهش حملات آینده به درمانهای پیشگیرانه نیاز دارند. توضیحات بیشتر در صفحه [سردرد خوشهای] قابل مطالعه است.
در سردردهای ثانویه، درمان اصلی بر برطرف کردن علت زمینهای متمرکز است؛ برای مثال کنترل فشار خون، درمان سینوزیت، قطع مصرف بیرویه مسکنها، درمان نشت مایع مغزی نخاعی یا رسیدگی به مشکلات ساختاری مغز و ستون فقرات. در مواردی که درد با علائم گردنی همراه باشد، بررسی صفحات [دیسک گردن]، [آرتروز گردن] یا [تنگی کانال گردن] میتواند مسیر درمان را روشنتر کند.
اگرچه نمیتوان از همه انواع سردرد پیشگیری کرد، اما بسیاری از بیماران با رعایت چند اصل ساده میتوانند شدت و تعداد حملات را کاهش دهند.
برای پیشگیری از بروز انواع سردرد، داشتن سبک زندگی سالم و خواب کافی ضروری است.
در بیمارانی که سردرد آنها با درد گردن، گرفتگی عضلات یا مشکلات ستون فقرات همراه است، توجه به وضعیت نشستن، ارگونومی و درمان بیماریهای زمینهای گردن هم اهمیت زیادی دارد.
شناخت انواع سردرد و تفاوت میان سردردهای اولیه و ثانویه برای انتخاب درمان صحیح بسیار مهم است. بعضی سردردها مانند سردرد تنشی و میگرن شایع و قابلکنترل هستند، اما برخی دیگر میتوانند نشانه یک بیماری جدی باشند و نیاز به بررسی فوری داشته باشند. اگر سردرد شما شدید، مکرر، متفاوت از قبل یا همراه با علائم هشداردهنده است، بهتر است هرچه زودتر توسط پزشک متخصص بررسی شوید.
برای شروع، میتوانید مقاله سردرد چیست را بخوانید و سپس بسته به نوع علائم خود، صفحات [انواع سردرد]، [میگرن]، [درمان میگرن]، [سردرد تنشی]، [سردرد خوشهای] و [علائم خطرناک سردرد] را مطالعه کنید. همچنین اگر سردرد شما با درد گردن یا مشکلات ستون فقرات همراه است، صفحات [درد گردن]، [دیسک گردن]، [فتق دیسک گردن]، [تنگی کانال گردن] و [آرتروز گردن] نیز میتوانند مفید باشند. در صورت نیاز به ارزیابی تخصصی، صفحات بهترین جراح مغز و اعصاب و بهترین جراح ستون فقرات در دسترس شما هستند.
در این بخش به سوالات متداول شما درباره انواع سردرد پاسخ دادهایم.
