دکتر کیسان موذنی
جراح و متخصص مغز و اعصاب _ دیسک و ستون فقرات
در عصر ارتباطات، پیوند عمیق زندگی ما با فناوری، پیامدهای ناخواسته‌ای برای ستون فقرات به همراه داشته است. امروزه ارتباط میان کار با گوشی و دیسک گردن به یکی از پرتکرارترین مباحث کلینیک‌های جراحی مغز و اعصاب تبدیل شده است. شکایت از سوزش کتف، تیر کشیدن مهره‌ها و کرختی انگشتان دیگر به سنین بالا محدود نمی‌شود؛ بلکه نسل جوان به دلیل استفاده طولانی‌مدت از تلفن‌های همراه در معرض فرسودگی زودرس ستون فقرات قرار گرفته است.
اما واقعاً ارتباط مستقیم کار با گوشی و دیسک گردن تا چه اندازه مبنای بالینی دارد؟ در این مقاله تخصصی، تأثیر استفاده مداوم از تلفن همراه بر مهره‌ها، علائم هشداردهنده و راهکارهای پیشگیری و درمان را به طور کامل بررسی می‌کنیم.
برای درک آسیب‌های ناشی از خم کردن سر، ابتدا باید بدانیم دیسک گردن چیست؟ و چه وظیفه‌ای در بدن دارد. دیسک‌ها بالشتک‌های غضروفی انعطاف‌پذیری میان مهره‌ها هستند که وظیفه ضربه‌گیری و ایجاد دامنه حرکتی را بر عهده دارند. سر انسان در حالت عمود و استاندارد، وزنی حدود ۵ کیلوگرم دارد. با این حال، هنگام خم کردن سر به سمت پایین، نیروهای فیزیکی اهرمی شدیدی بر ستون فقرات تحمیل می‌شود.
پژوهش‌های بیومکانیک ثابت کرده‌اند که نقش مخرب کار با گوشی و دیسک گردن به زاویه خم شدن سر بستگی مستقیم دارد:
وقتی هنگام چت کردن یا وب‌گردی سر خود را ۶۰ درجه خم می‌کنید، گویی یک کودک ۸ ساله را برای چندین ساعت روی گردن خود نشانده‌اید. این اضافه بار شدید و مداوم، هسته ژلاتینی دیسک را فشرده کرده و مقاومت حلقه‌های فیبری آن را در هم می‌شکند.
پاسخ جراحان مغز و اعصاب روشن است: بله، ارتباط میان کار با گوشی و دیسک گردن یک فرضیه ساده نیست، بلکه یک مسیر اثبات‌شده آسیب‌شناسی است که از سه راه مهره‌ها را درگیر می‌کند:
اثبات‌شده آسیب‌شناسی است که از سه راه مهره‌ها را درگیر می‌کند:
گاهی بیماران دردهای ناشی از کار طولانی با موبایل را با ساییدگی مهره‌ها اشتباه می‌گیرند. در این شرایط آگاهی از تفاوت دیسک گردن و آرتروز گردن بسیار راهگشاست. آرتروز عمدتاً ناشی از تخریب غضروف مفاصل فاست و تشکیل زوائد استخوانی در سنین بالاتر است؛ در حالی که فتق دیسک ممکن است به دلیل فشارهای مکانیکی نامناسب حتی در سنین ۲۰ تا ۳۵ سالگی رخ دهد. با این حال، استمرار آسیب‌های ناشی از کار با گوشی و دیسک گردن در بلندمدت، می‌تواند روند ابتلا به آرتروز گردن را نیز به شکل چشمگیری تسریع کند.
آسیب‌های ناشی از وضعیت نامناسب گردن همیشه در قالب درد موضعی باقی نمی‌مانند. اگر فشار به قدری باشد که دیسک بیرون بزند و روی ریشه‌های عصبی نخاعی فشار بیاورد، نشانه‌های انتشاری ظاهر می‌شوند. در این حالت، توجه به علائم دیسک گردن در دستها اهمیت حیاتی دارد؛ علائمی نظیر:
تحقیقات منتشرشده در ژورنال‌های معتبر جهانی مثل National Institutes of Health (NIH/PubMed) نشان می‌دهند که غفلت از علائم اولیه سندرم گردن خمیده ناشی از صفحات نمایش، احتمال ناتوانی‌های حرکتی طولانی‌مدت را به شدت افزایش میدهد.
برای مصون ماندن از آسیب‌های ناشی از ارتباط خطرناک میان کار با گوشی و دیسک گردن نیازی به کنار گذاشتن تلفن همراه نیست؛ کافی است اصول زیر رعایت شوند:
در موارد تشخیص زودهنگام، اغلب عوارض ناشی از کار با گوشی و دیسک گردن با روش‌های حمایتی برطرف می‌شوند. اولویت اصلی متخصصان همواره به کارگیری درمان دیسک گردن بدون جراحی است که شامل موارد زیر می‌شود:
بیشتر بخوانید:
ورزش‌های ممنوع برای دیسک کمر؛ این ۸ حرکت را هرگز انجام ندهید!
چنانچه دردهای انتشاری و التهاب ریشه عصب به درمان‌های دارویی اولیه پاسخ ندهند، روش مداخله‌ای کم‌تهاجمی به نام تزریق اپیدورال برای دیسک گردن می‌تواند تورم حاد عصب را تحت هدایت دستگاه‌های رادیولوژی مهار کرده و التهاب ناشی از آسیب دیسک را کاهش دهد.
اگرچه در بیشتر موارد می‌توان آسیب را کنترل کرد، اما در برخی شرایط خاص، عوارض پیشرفته میان کار با گوشی و دیسک گردن فرد را به سمت اتاق عمل هدایت می‌کند. بیماران همواره می‌پرسند: چه زمانی دیسک گردن نیاز به جراحی دارد؟
پاسخ به این سؤال شامل علائم خطر زیر است:
در این مرحله حساس، ویزیت توسط بهترین جراح دیسک گردن امکان بررسی ام‌آرآی (MRI)، انجام ارزیابی‌های تکمیلی و انتخاب دقیق‌ترین روش بازگشایی مسیر عصب را فراهم می‌سازد.
در صورت لزوم عمل، پزشک با توجه به سن و نوع بیرونزدگی، از میان انواع جراحی‌های دیسک گردن نظیر جراحی قدامی و فیوژن (ACDF)، تعویض کامل دیسک با پروتز حرکتی یا روش‌های کم‌تهاجمی میکروسکوپی، گزینه مناسب را برمی‌گزیند.
پس از عمل نیز، اطلاع کامل و پایبندی به مراقبت‌های بعد از عمل دیسک گردن (همچون استفاده منظم از بریس در زمان تعیین‌شده، خودداری از خم کردن ناگهانی سر و آغاز پیاده‌روی سبک) متضمن حفظ نتیجه جراحی خواهد بود. برای مطالعه استانداردهای بین‌المللی مراقبت از ستون فقرات می‌توانید به وب‌سایت انجمن جراحان مغز و اعصاب آمریکا (AANS) مراجعه فرمایید.
شواهد بیومکانیکی و بالینی به‌روشنی تایید می‌کنند که غفلت از اصول ارگونومی در کار با گوشی و دیسک گردن عاملی کلیدی در تسریع فرسودگی مهره‌هاست. سر خود را بالا نگه دارید، در طول روز استراحت‌های کوتاه به عضلاتتان بدهید و با جدی گرفتن اولین علائم هشدار، اجازه ندهید یک عادت ساده دیجیتال، سلامتی ستون فقرات شما را به خطر بیندازد.
