دکتر کیسان موذنی
جراح و متخصص مغز و اعصاب _ دیسک و ستون فقرات
آسیب نخاعی عبارت است از صدمه‌ای که به نخاع وارد می‌شود. این نوع صدمه بسیار جدی است و احتمال دارد تأثیر پایدار و قابل توجهی بر اکثر جنبه‌های زندگی روزمره داشته باشد. نخاع شامل مجموعه‌ای از اعصاب و بافت‌های دیگری است که مهره‌های ستون فقرات از آن محافظت می‌کنند. مهره‌ها همان استخوان‌هایی هستند که روی هم قرار گرفته و ستون فقرات را تشکیل می‌دهند. ستون فقرات حاوی اعصاب بسیاری است که از پایه مغز تا نزدیکی ناحیه لگن امتداد می‌یابند.
نخاع مسئول ارسال پیام‌ها از مغز به تمام قسمت‌های بدن و همچنین ارسال پیام‌ها از بدن به مغز است. ما توانایی احساس درد و حرکت اندام‌هایمان را به واسطه پیام‌هایی داریم که از طریق نخاع ارسال می‌شوند. اگر نخاع دچار آسیب شود، ممکن است برخی یا تمامی این سیگنال‌ها دیگر قادر به انتقال نباشند؛ در نتیجه، از دست رفتن کامل یا بخشی از حس و توان حرکتی در ناحیه‌ای که پایین‌تر از نقطه آسیب است به وجود می‌آید. هرچه آسیب به گردن نزدیک‌تر باشد، احتمال فلج ناحیه بزرگ‌تری از بدن نیز بیشتر خواهد بود.
«برخی از آسیب‌های جدی نخاعی می‌توانند ناشی از فشار شدید دیسک‌ها بر رشته‌های عصبی باشند؛ برای درک بهتر مکانیسم این فشار و انواع آن، مطالعه مقاله «دیسک کمر چیست؟» توصیه می‌شود.»
آسیب نخاعی اغلب بر اثر حوادث غیرقابل پیش‌بینی یا رویدادهای خشونت‌آمیز رخ می‌دهد. موارد زیر می‌توانند منجر به وارد شدن صدمه به نخاع شوند:
برخی از علائمی که ممکن است در اثر آسیب نخاعی ایجاد شوند عبارت‌اند از:
اگر گمان می‌برید خودتان یا فرد دیگری دچار آسیب نخاعی شده است، مراحل زیر را دنبال کنید:
از ابزارهای تشخیصی مختلف مانند سی‌تی اسکن (CT Scan)، ام‌آر‌آی (MRI)، عکس‌برداری اشعه ایکس از ستون فقرات و تست پتانسیل برانگیخته (Evoked Potential) – که سرعت انتقال سیگنال‌های عصبی به مغز را اندازه‌گیری می‌کند – برای شناسایی نوع و محل آسیب استفاده خواهد شد.
از آن‌جا که آسیب نخاعی اغلب در اثر حوادث غیرقابل پیش‌بینی روی می‌دهد، تنها کاری که می‌توان انجام داد کاهش ریسک است. برخی اقدامات پیشگیرانه عبارت‌اند از:
برخی افراد پس از آسیب نخاعی می‌توانند زندگی کامل و پرباری داشته باشند. با این حال، عوارض بالقوه‌ای نیز وجود دارد. اکثر افراد ممکن است برای تحرک از وسایل کمکی نظیر واکر یا ویلچر استفاده کنند و برخی دیگر ممکن است از ناحیه گردن به پایین فلج شوند.
ممکن است برای انجام فعالیت‌های روزمره نیاز به کمک داشته باشید و شیوه انجام کارها را تغییر دهید. زخم بستر و عفونت‌های دستگاه ادراری از عوارض رایج هستند. همچنین احتمالاً باید توان‌بخشی فشرده و طولانی‌مدتی را برای آسیب نخاعی خود تجربه کنید.
بیشتر بخوانید:
بهترین جراح ستون فقرات در سعادت آباد
فشردگی نخاع زمانی رخ می‌دهد که یک توده فشاری بر نخاع وارد کند. این توده می‌تواند تومور یا قطعه‌ای از استخوان باشد. فشردگی نخاع ممکن است در هر نقطه‌ای از نخاع از ناحیه گردن تا پایین ستون فقرات رخ دهد.
علائم فشردگی نخاع بسته به میزان و محل فشار متفاوت است. یکی از رایج‌ترین علائم، سفتی یا درد در ناحیه کمر یا گردن است. بی‌حسی یا ضعف در پاها، دست‌ها و بازوها نیز می‌تواند ایجاد شود. اگر فشردگی در ناحیه کمری باشد، ممکن است سندروم کودا اکوینا (Cauda Equina) ایجاد شود. علائم این سندروم عبارت‌اند از:
فشردگی نخاع می‌تواند مهارت‌های حرکتی ظریف و هماهنگی بدن را تحت تأثیر قرار دهد.
فشردگی نخاع علل متعددی دارد. گاهی این مشکل ناگهان به وجود می‌آید و در برخی موارد به‌تدریج رخ می‌دهد. عوامل زیر می‌توانند باعث فشردگی نخاع شوند:
هر فردی ممکن است در اثر آسیب یا ابتلا به بیماری زمینه‌ای دچار فشردگی نخاع شود. عواملی هستند که احتمال خطر را افزایش می‌دهند؛ به عنوان مثال استفاده از روش‌های غلط در بلند کردن اجسام می‌تواند ریسک آسیب به گردن یا کمر را بالا ببرد که خود می‌تواند باعث فشردگی نخاع شود. همچنین مبتلایان به آرتروز ممکن است بیشتر در معرض فشردگی نخاع باشند.
پزشکان برای تشخیص فشردگی نخاع، ابتدا شرح حال پزشکی و معاینات بدنی انجام می‌دهند و سپس از عکس‌برداری اشعه ایکس (X-ray) از ستون فقرات، سی‌تی اسکن (CT Scan) یا ام‌آر‌آی (MRI) استفاده می‌کنند. سی‌تی اسکن و ام‌آر‌آی هر دو تصاویر دقیقی از ستون فقرات ارائه می‌دهند.
در برخی موارد، پزشک ممکن است آزمایشی به نام میلوگرام (Myelogram) تجویز کند که در آن، ماده رنگی به ناحیه اطراف نخاع تزریق و سپس سی‌تی اسکن از آن قسمت گرفته می‌شود.
درمان فشردگی نخاع به علت و شدت آن بستگی دارد. ممکن است پزشک توصیه کند که از فعالیت‌های فیزیکی سنگین پرهیز کرده یا ناحیه را بی‌حرکت نگه دارید. برخی روش‌های درمانی عبارت‌اند از:
چشم‌انداز فشردگی نخاع به علت زمینه‌ای و شدت علائم بستگی دارد. برخی افراد به درمان پاسخ خوبی می‌دهند و برخی ممکن است بهبودی کمتری را تجربه کنند.
به دلیل تنوع زیاد عوامل ایجادکننده، نمی‌توان در همه موارد از فشردگی نخاع پیشگیری کرد. با این حال، حفظ وزن مناسب و انجام منظم تمرین‌های ورزشی می‌تواند فشار اضافی روی کمر را کاهش دهد و علائم فشردگی نخاع را بهبود بخشد. همچنین یادگیری روش صحیح بلند کردن اجسام می‌تواند ریسک آسیب را کاهش دهد.
در مواردی که آسیب‌های نخاعی یا فشار شدید بر ریشه‌های عصبی رخ می‌دهد، ویزیت سریع توسط [بهترین جراح ستون فقرات] و مشاوره با یک [جراح دیسک کمر] مجرب جهت جلوگیری از آسیب‌های ماندگار عصبی حیاتی است؛ همچنین برای مطالعهٔ آخرین دستورالعمل‌های علمی می‌توانید به راهنمای آسیب‌های نخاعی در Mayo Clinic و گزارش NIH درباره درمان‌های ستون فقرات مراجعه کنید.
همچنین برای اطلاعات کامل در خصوص ستون فقرات، مقاله ستون فقرات؛ چهارچوب بدن شما، سلامت شما از اینجا شروع می‌شود. را بخوانید.
