دکتر کیسان موذنی
جراح و متخصص مغز و اعصاب _ دیسک و ستون فقرات
درد در ناحیه گردن و شانه یکی از شایعترین علل مراجعه بیماران به کلینیکهای ستون فقرات است. در دنیای امروز که ساعات زیادی از روز را به نگاه کردن به صفحه گوشی، کار با رایانه یا رانندگی میگذرانیم، فشار مضاعفی به ستون فقرات گردنی وارد میشود. اما زمانی که این درد مزمن شده، به بازوها تیر میکشد یا با گزگز، مورمور و کاهش قدرت عضلانی همراه میشود، یک سوال بسیار حیاتی و کلیدی مطرح میگردد: آیا علت این علائم فتق دیسک گردن است یا آرتروز گردن؟
بسیاری از افراد این دو اصطلاح را به اشتباه به جای یکدیگر به کار میبرند یا تصور میکنند که با دو نام برای یک بیماری مواجه هستند. اما از دیدگاه یک متخصص مغز و اعصاب، این دو عارضه تفاوتهای ساختاری، منشأ پیدایش، نشانههای بالینی و البته مسیرهای درمانی کاملاً متمایزی دارند. در این مقاله قصد داریم تفاوت دیسک گردن و آرتروز گردن را موشکافی کنیم تا بتوانید بهترین تصمیم را برای سلامت خود بگیرید.
برای درک تفاوت دیسک گردن و آرتروز گردن آشنایی با آناتومی ستون فقرات بسیار اهمیت دارد. ستون فقرات گردنی شامل ۷ مهره است که وظیفه تحمل وزن سر و فراهم کردن امکان حرکت آن را بر عهده دارند. برای درک تفاوت دیسک و آرتروز، ابتدا باید با دو بخش اصلی آناتومی این ناحیه آشنا شویم:
الف) دیسکهای بینمهرهای: دیسکها ساختارهای غضروفی و بالشتکمانندِ انعطافپذیری هستند که بین مهرهها قرار گرفتهاند. زمانی که صحبت از «بیماری دیسک» میشود، یعنی حلقه بیرونی دچار ترکخوردگی شده و هسته ژلاتینی به بیرون نشت کرده است. اگر به دنبال درک مفاهیم اولیه ساختار مهرهها هستید، مقاله [دیسکوپاتی گردن چیست؟] را مطالعه کنید.
ب) مفاصل فاست: این مفاصل در بخش پشتی مهرهها قرار دارند. آرتروز گردن، یک فرآیند فرسایشی است که غضروف این مفاصل را درگیر میکند. با نازک شدن غضروف، استخوان مهرهها با یکدیگر تماس پیدا کرده و خارهای استخوانی میسازند که میتواند مجاری عصب را تنگ کند.
بسیاری از بیماران در تشخیص تفاوت دیسک گردن و آرتروز گردن دچار سردرگمی میشوند؛ چرا که هر دو بیماری میتوانند دردهای ارجاعی به شانه و دست ایجاد کنند. در واقع، درک درست تفاوت دیسک گردن با آرتروز گردن به جراح کمک میکند تا بهترین مسیر درمانی را انتخاب کند. اگر ریشه درد در فتق دیسک باشد، اولویت با کاهش فشار بر عصب است، اما در آرتروز، هدف ما مدیریت تغییرات دژنراتیو است. برای درک بهتر این موضوع، باید به [علائم دیسک گردن] و نحوه پیشرفت آن توجه ویژه داشت.
در بررسی تفاوت دیسک گردن و آرتروز گردن اگرچه هر دو عارضه ممکن است با درد خفیف شروع شوند، اما با پیشرفت بیماری، الگوهای درد کاملاً متفاوتی دارند:
الگوی دیسک گردن: درد ناشی از فتق دیسک معمولاً ناگهانی، تیز، خنجری یا شبیه به برقگرفتگی است. این درد اغلب به یک سمت بدن منتشر میشود و به بازو، ساعد و انگشتان دست سرایت میکند. اگر شما نیز چنین حسی در دستان خود دارید، حتماً مقاله [علائم دیسک گردن در دست] را مطالعه کنید.
الگوی آرتروز گردن: درد آرتروز ماهیتی مزمن، مبهم و سنگین دارد. بارزترین نشانه آن، خشکی شدید گردن به خصوص در اوایل صبح است. در آرتروز، درد معمولاً در محدوده گردن و پشت شانه باقی میماند و کمتر به دستها تیر میکشد، مگر اینکه آرتروز بسیار پیشرفته باشد.
بسیاری از افرادی که از سردردهای مکرر رنج میبرند، سالها به اشتباه با تشخیص میگرن تحت درمان هستند، در حالی که منشأ مشکل در گردن آنهاست. سایش مفاصل فاست در اثر آرتروز گردن یا فتق دیسکهای فوقانی میتواند عصبهای پسسری را تحریک کند. این تحریک، سیگنالهای درد را به پشت سر و شقیقهها منتقل میکند. برای تشخیص این تفاوت، مقاله [سردردهای با منشاء گردنی] را مطالعه نمایید.
بسیاری از بیماران میپرسند [آیا دیسک گردن خطرناک است؟پاسخ این است که اگر فتق دیسک یا خارهای استخوانیِ ناشی از آرتروز، مجرای اصلی نخاع را به شدت تنگ کنند، بیماری وارد مرحله آسیب نخاعی میشود. در صورت مشاهده علائم زیر، مراجعه فوری به جراح مغز و اعصاب با جراح ستون فقرات الزامی است:
این علائم نشاندهنده تحت فشار قرار گرفتن شدید نخاع در اثر [تنگی کانال نخاع گردن] است و برای پیشگیری از آسیب غیرقابل برگشت، باید سریعاً ارزیابی شود.
درمان هر دو بیماری شباهتهای زیادی دارد، اما بسته به شدت درگیری متفاوت است.
گام اول: درمانهای غیرجراحی
بیشتر بخوانید:
دردهای کاذب دیسک گردن؛ چرا گردندرد شما همیشه از دیسک نیست؟
بیش از ۸۵ درصد بیماران با روشهای غیرتهاجمی بهبود مییابند. این روشها شامل فیزیوتراپی، داروهای ضدالتهاب و اصلاح سبک زندگی است. راهنمای کامل این موارد در مقاله [روشهای درمان غیرجراحی] آمده است.
گام دوم: جراحی
اگر پس از درمانهای اولیه، ضعف عضلانی پیشرفت کند یا درد غیرقابلتحمل باشد، جراحی مطرح میشود. تکنیکهای مدرن مانند تعویض دیسک یا فیوژن، انقلابی در درمان ایجاد کردهاند. برای مطالعه جزئیات به مقاله [جراحی دیسک گردن] مراجعه کنید. انتخاب [بهترین جراح دیسک گردن] نقش تعیینکنندهای در نتیجه عمل دارد. همچنین برای مراقبتهای بعد از عمل، مقاله [دوران نقاهت] را حتماً مطالعه کنید.
جدول تفاوت دیسک گردن و آرتروز گردن
| ویژگی | دیسک گردن | آرتروز گردن |
|---|---|---|
| منشأ آسیب | فتق یا پارگی دیسک | ساییدگی مفاصل |
| سن شایع | ۳۰ تا ۵۰ سال | بالای ۵۰ سال |
| شروع علائم | ناگهانی و حاد | تدریجی و مزمن |
| نوع درد | تیرکشنده به دست | مبهم و موضعی |
| تشخیص | MRI | عکس ساده/CT |
در نهایت باید گفت که شباهتها نباید شما را از پیگیری درمان بازدارد. تشخیص دقیق تفاوت دیسک گردن و آرتروز گردن تنها با معاینه عصبی و تصویربرداری استاندارد ممکن است. و یک جراح متخصص با ارزیابی دقیق شرایط شما، تعیین میکند که آیا نیاز به [جراحی ستون فقرات] دارید یا میتوان با روشهای محافظهکارانه این درد مزمن را مدیریت کرد. شناخت تفاوت دیسک گردن و آرتروز گردن گام اول برای بازگشت به زندگی بدون درد است.
