دکتر کیسان موذنی
جراح و متخصص مغز و اعصاب _ دیسک و ستون فقرات
دیسک گردن یکی از شایعترین مشکلات ستون فقرات گردنی است که میتواند از یک درد ساده و گاهبهگاه در گردن شروع شود و تا درد تیرکشنده به بازو، گزگز دستها، ضعف عضلانی و حتی اختلال در راه رفتن پیش برود. بسیاری از بیماران ابتدا تصور میکنند مشکلشان فقط «گرفتگی عضله» یا «آرتروز گردن» است، اما در واقع بیرونزدگی یا فتق دیسک گردنی میتواند علت اصلی علائم باشد.
از طرف دیگر، همه دردهای گردن بهمعنای دیسک نیستند؛ بعضی از دردها منشأ عضلانی، مفصلی یا حتی ناشی از مشکلات شانه، اعصاب محیطی یا حتی تنگی کانال نخاعی دارند. به همین دلیل، تشخیص دقیق توسط پزشک اهمیت زیادی دارد. در این مقاله، بهصورت جامع توضیح میدهیم دیسک گردن چیست، چرا ایجاد میشود، چه علائمی دارد، چگونه تشخیص داده میشود، چه درمانهایی دارد و چه زمانی ممکن است جراحی لازم شود.
ستون فقرات گردنی از ۷ مهره تشکیل شده است که با نامهای C1 تا C7 شناخته میشوند. بین هر دو مهره، یک ساختار نرم و انعطافپذیر به نام دیسک بینمهرهای قرار دارد. این دیسکها مانند ضربهگیر عمل میکنند و اجازه میدهند گردن در جهات مختلف حرکت کند.
هر دیسک از دو بخش اصلی تشکیل شده است:
وقتی بهعلت افزایش سن، فشارهای تکراری، وضعیت نامناسب بدن یا آسیبهای ناگهانی، بخش داخلی دیسک از لایه بیرونی بیرون بزند یا روی ریشههای عصبی فشار بیاورد، اصطلاحاً میگوییم دیسک گردن یا فتق دیسک گردنی رخ داده است.
این فشار ممکن است فقط باعث درد موضعی در گردن شود یا به بازو، شانه و انگشتان هم انتشار پیدا کند. در بعضی موارد هم اگر کانال نخاعی تنگ باشد یا فشار مستقیم روی نخاع ایجاد شود، علائم شدیدتری دیده میشود؛ به همین دلیل مطالعه درباره تنگی کانال نخاعی چیست؟ و علائم تنگی کانال نخاعی چیست؟ برای درک بهتر این تفاوتها مفید است.
معمولاً یک علت واحد ندارد و در اثر ترکیب چند عامل ایجاد میشود. مهمترین علتها عبارتاند از:
با بالا رفتن سن، دیسکها آب خود را از دست میدهند، انعطافپذیریشان کمتر میشود و بیشتر در معرض ترکخوردگی یا بیرونزدگی قرار میگیرند.
نشستن طولانیمدت پشت کامپیوتر، خمکردن مداوم گردن به سمت موبایل، رانندگی طولانی و کارهای تکراری میتوانند فشار زیادی به دیسکهای گردنی وارد کنند.
تصادف، سقوط، ضربه مستقیم یا حرکات ناگهانی گردن میتوانند سبب بیرونزدگی یا تشدید یک دیسک قبلی شوند.
در بعضی افراد، استعداد خانوادگی برای ضعف بافتی یا مشکلات دیسک وجود دارد.
سیگار جریان خون دیسکها را کاهش میدهد و فرسایش آنها را سریعتر میکند.
وقتی عضلات نگهدارنده ستون فقرات ضعیف باشند، فشار بیشتری به دیسکها وارد میشود.
علائم بسته به شدت و محل درگیری متفاوت است. برخی بیماران فقط درد موضعی دارند، اما بعضی دیگر علائم عصبی واضحتری را تجربه میکنند.
اگر این علائم را در دستها تجربه میکنید، مقاله علائم دیسک گردن در دستها؛ آیا گزگز دست نشانه دیسک است؟ را از دست ندهید.
در بعضی موارد، این علائم میتوانند با تنگی کانال نخاعی هم اشتباه شوند؛ به همین دلیل، بررسی مقالههای علائم تنگی کانال نخاعی چیست؟ و تنگی کانال نخاعی چیست؟ میتواند برای مقایسه مفید باشد.
ریشههای عصبی از نخاع گردنی خارج میشوند و به شانه، بازو، ساعد و انگشتان میروند. وقتی دیسک بیرونزده روی این ریشهها فشار بیاورد، درد و علائم حسی یا حرکتی در مسیر همان عصب ایجاد میشود. به این وضعیت رادیکولوپاتی گردنی گفته میشود.
برای مثال:
به همین دلیل، محل درد دست همیشه با محل دقیق دیسک منطبق نیست و تشخیص پزشکی اهمیت زیادی دارد.
بسیاری از بیماران با درد گردن یا درد شانه فکر میکنند حتماً دیسک دارند، اما همیشه اینطور نیست. بعضی از بیماریها میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند، مثل:
اگر میخواهید تفاوت این موارد را دقیقتر بدانید، این مقالات بسیار مهماند:
تشخیص فقط با علائم بیمار انجام نمیشود، بلکه باید معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری هم انجام شود.
پزشک میپرسد:
در معاینه، پزشک موارد زیر را بررسی میکند:
MRI مهمترین روش تصویربرداری برای بررسی دیسک گردن است. این روش نشان میدهد:
در برخی موارد، برای بررسی دقیقتر آسیب عصبی یا افتراق با بیماریهای دیگر، نوار عصب و عضله کمککننده است.
درمان به شدت علائم، مدت بیماری، یافتههای معاینه و MRI بستگی دارد. خوشبختانه در بسیاری از بیماران، درمان بدون جراحی مؤثر است.
استراحت مطلق طولانیمدت معمولاً توصیه نمیشود، اما محدودکردن حرکات تشدیدکننده درد در مراحل اولیه مفید است.
پزشک ممکن است از داروهای زیر استفاده کند:
فیزیوتراپی نقش مهمی در کاهش درد، تقویت عضلات و بهبود وضعیت گردن دارد.
برخی تمرینها میتوانند به بهبود درد و پایداری گردن کمک کنند. البته انتخاب حرکت باید درست باشد.
برای برنامه عملی و خانگی، این مقاله را ببینید:
نوع بالش و وضعیت خواب تأثیر زیادی بر درد گردن دارد.
مطالعه بیشتر:
در برخی بیماران، تزریق اپیدورال یا بلوک عصبی میتواند درد را کاهش دهد.
مطالعه بیشتر:
اگر پزشک بهجای دیسک، به تنگی کانال نخاعی شک داشته باشد، مسیر درمان میتواند متفاوت باشد. در این حالت خواندن درمان تنگی کانال نخاعی کمک میکند تصویر کاملتری داشته باشید.
در بسیاری از بیماران، بله؛ اما نه هر ورزشی. ورزشهای درست میتوانند:
اما ورزشهای اشتباه یا حرکات شدید میتوانند درد را بدتر کنند. بنابراین انجام تمرینها باید هدفمند و با آگاهی باشد.
برای برنامه عملی و خانگی، این مقاله را ببینید:
بسیاری از بیماران شبها درد بیشتری دارند، چون وضعیت خواب میتواند فشار روی گردن را افزایش دهد. بالش خیلی بلند، خیلی نرم یا خیلی سفت ممکن است درد را تشدید کند.
اصول کلی:
برای راهنمای دقیقتر:
همه موارد نیاز به جراحی ندارند، اما بعضی علائم هشداردهندهاند و نباید نادیده گرفته شوند. اگر بیمار دچار موارد زیر باشد، باید سریعتر توسط جراح مغز و اعصاب یا جراح ستون فقرات ارزیابی شود:
بخشی از این علائم میتوانند با تنگی کانال نخاعی هم همپوشانی داشته باشند.
جراحی زمانی مطرح میشود که:
نوع جراحی بسته به محل دیسک، شدت فشار و شرایط بیمار انتخاب میشود. از روشهای رایج میتوان به:
اشاره کرد.
برای مطالعه تخصصیتر:
بعد از جراحی، مراقبت درست نقش مهمی در بهبود دارد. بیمار باید:
مطالعه بیشتر:
تزریق اپیدورال یکی از روشهای درمانی برای کاهش التهاب و درد ریشه عصبی است. این روش برای همه بیماران مناسب نیست، اما در برخی موارد میتواند علائم را کاهش دهد و نیاز به جراحی را به تعویق بیندازد یا کم کند.
مطالعه بیشتر:
در درمان، فقط تشخیص و درمان مهم نیست؛ انتخاب جراح مناسب هم نقش حیاتی دارد. بیمار باید بتواند به پزشکی مراجعه کند که:
اگر میخواهید درباره معیارهای انتخاب پزشک بیشتر بخوانید:
دیسک گردن یکی از علل مهم درد گردن، درد تیرکشنده به دست، گزگز، بیحسی و ضعف اندام فوقانی است. اما همه دردهای گردن بهمعنای دیسک نیستند و تشخیص دقیق توسط پزشک اهمیت زیادی دارد. در بیشتر بیماران، درمانهای غیرجراحی مانند دارو، فیزیوتراپی، اصلاح سبک زندگی و ورزشهای درست میتوانند علائم را کنترل کنند. در مواردی که ضعف عصبی، فشار روی نخاع یا درد مقاوم وجود داشته باشد، جراحی یا تزریقهای تخصصی مطرح میشود.
اگر به دنبال فهم جامع موضوع دیسک گردن هستید، این صفحه باید مرجع اصلی شما باشد؛ و برای مطالعه تخصصیتر، میتوانید از مقالات فرعی مرتبط استفاده کنید که هر کدام یک بخش از این بیماری را عمیقتر بررسی میکنند :
برای دسترسی به آخرین پژوهشهای علمی و پروتکلهای درمانی استاندارد جهانی، میتوانید مقالات و توصیههای علمی را در وبسایت مایو کلینیک (Mayo Clinic) و پایگاه دادههای پزشکی پابمد (PubMed) مطالعه کنید.
